Turcja Kapadocja - serce tureckiej krainy skalnych formacji

Hanna Woźniak

KAPADOCJA

Przeczytałam wiele opisów Kapadocji, ale żaden z nich nie jest w stanie oddać jej niezwykłego piękna. Z pewnością i ja nie potrafię tego uczynić. Dlatego nigdy nie dowie się, czym jest Kapadocja, ten kto nie zobaczył jej osobiście.

Miliony lat temu potężne erupcje wulkaniczne zakłóciły spokój tej anatolijskiej krainy. Tony popiołu, kamieni i żużlu spadły na ziemię, stygnąca lawa utworzyła zaś twardą bazaltową pokrywę. Potem do pracy zabrały się rzeki, wiatr, deszcz i śnieg. Ich niezwykłe dzieła można zobaczyć m.in. w Ürgüp i Paşabağ – setki sterczących samotnie stożków, baśniowych kominów i grzybów. Twory te są skutkiem nierównomiernej erozji warstw skalnych. W ciągu tysiącleci natura wyrzeźbiła w miękkim tufie wulkanicznym fantastyczne wąwozy ze stromymi poszarpanymi krawędziami, np. kanion Ihlary czy też skalne formy przypominające termitiery w Uçhisar.

Mieszkańcy Kapadocji od wieków wykorzystywali plastyczną skałę wulkaniczną, drążąc w niej schronienia mieszkalne. Podziemne systemy obronne były znane już w wieku V przed Chrystusem. Wspomina o nich grecki historyk Ksenofont w swoim dziele Anabasis: „(…) domy w wioskach zbudowane są pod ziemią. Wejścia do domów są bardzo wąskie. (…) Jednakże pokoje są całkiem przestronne. Zwierzęta też są trzymane w pomieszczeniach wydrążonych pod ziemią i są specjalne tunele, żeby mogły swobodnie wchodzić i wychodzić. Nawet byś nie zauważył wejść do tych tuneli”. Do najciekawszych podziemnych miast należą Derinkuyu oraz Kaymakli. Na kilku poziomach wykutych w tutejszej skale nawet do głębokości 70 m znajdują się setki pomieszczeń połączonych kilometrami korytarzy. Ludzie tu mieszkający stworzyli schron doskonały, ze sprawnie działającą wentylacją, pomieszczeniami dla zwierząt, sypialniami, kuchniami i spiżarniami. Skomplikowany system zapadni i blokad skutecznie bronił dostępu do miasta. Kiedy na horyzoncie pojawiali się nieprzyjaciele, ludność przenosiła się do podziemi. Robiła to tak sprawnie, że agresorzy zastawali jedynie dymiące paleniska.

Kapadocja to nie tylko piękno natury i starożytne dziedzictwo, lecz także ślady niegdyś żywego i licznego Kościoła. Kraina ta jest wymieniona wprost w Nowym Testamencie w adresie Pierwszego Listu św. Piotra: „Piotr, apostoł Jezusa Chrystusa, do wybranych przybyszów wśród rozproszenia w Poncie, Galicji, Kapadocji, Azji i Bitynii” (1,1). Już zatem w I wieku na tych terenach istniały wspólnoty chrześcijan. W połowie III wieku powstało w Kapadocji centrum teologiczne, z którym wiek później związani są trzej wybitni „Ojcowie Kapadoccy”: Bazyli biskup Cezarei Kapadockiej, Grzegorz z Nyssy i Grzegorz z Nazjanzu. Święty Bazyli, pisząc Reguły monastyczne, dał początek nowej duchowości życia zakonnego. Dotychczasowi zakonnicy to pustelnicy, żyjący głównie w Egipcie, nawet jeżeli w koloniach, to każdy osobno. Ludzie decydujący się na życie poświęcone Bogu będą odtąd, według zasad, żyć we wspólnocie. Wzorem dla mnichów nie będą już samotnicy Starego Testamentu, ale wspólnota wierzących w Jerozolimie.

Mnichom chrześcijańskim zamieszkującym Kapadocję zawdzięczamy powstanie skalnych kościołów. Najpiękniejsze z nich, odkryte w 1907 roku przez francuskiego duchownego Guillaume’a de Jerphaniona, znajdziemy w Göreme. Miejsce to w 1985 roku zostało wpisane na Listę światowego dziedzictwa kulturalnego i przyrodniczego UNESCO. Jest jednym z nielicznych miejsc na świecie, jakie znalazły się na tym prestiżowym spisie zarówno ze względu na dziedzictwo kulturowe, jak i przyrodnicze. Na niewielkim terenie Parku Narodowego Göreme znajduje się ok. 30 kościołów i kapliczek datowanych na IX–XI wiek. Wiele z nich nosi na sobie ślady kontrowersji teologicznej trawiącej świat bizantyjski ‒ ikonoklazmu. W latach 726‒843 obrazoburcy zniszczyli wiele wspaniałych fresków i mozaik zdobiących kapadockie świątynie. Kres tym niepokojom położyła ostatecznie cesarzowa Teodora, zwołując w roku 843 w Konstantynopolu synod, który przywrócił kult obrazów i uspokoił podzieloną społeczność wiernych.

Bitwa pod Manzikertem w 1071 roku przyniosła tej części Anatolii panowanie tureckie, choć bizantyjskim feudałom udało się utrzymać majątki i wpływy przez kilka następnych wieków. W XIV wieku ziemie te zostały jednak całkowicie podporządkowane rządom muzułmańskim. W Kapadocji istniało jeszcze kilka niewielkich klasztorów, lecz był to już tylko cień świetności chrześcijaństwa. Ostatni wyznawcy Chrystusa opuścili te tereny po wojnie w roku 1924. Wtedy odbyła się wymiana ludności pomiędzy Turcją i Grecją.